Kaptan June
Türkiye'de İngiliz bir doğa koruyucusu
June Haimoff, 1980'li yılların ortasından bu yana Türkiye'nin Dalyan beldesinde yaşıyor. Orada, nesli tükenme tehlikesi altındaki ‚Caretta caretta' deniz kaplumbağalarının korunması için büyük bir tutkuyla mücadele ediyor. İztuzu Plajı, bu kaplumbağaların en önemli yuvalama alanlarından biridir. Plaja büyük bir otel kompleksi inşa edilmek istendiğinde June uluslararası bir protesto kampanyası başlattı. Ve başarılı oldu: inşaat projesi durduruldu ve plaj bugün bir koruma alanının parçasıdır.
Dalyan halkı ona ‚Kaptan June' diyor. Türkiye'ye yerleşmeden önce yıllarca teknesiyle denizlerde dolaştı; bir kadının kaptan olması o zamanlar alışılmadık bir şeydi. Bu yolculuklardan birinde İztuzu Plajı'nı keşfetti ve ona ilk görüşte âşık oldu. 1984'te teknesini sattı ve üç yaz boyunca plajın hemen kıyısındaki basit bir ahşap kulübede yaşadı. Filmde „Hayatımın en güzel zamanıydı“ diye anlatıyor. O zamanlar plajdaki tek yabancı oydu; diğer kulübeler, sıcaktan ve sivrisineklerden kaçmak isteyen yöre halkına aitti.
O gecelerden birinde plajda ilk kez bir kaplumbağa gördü ve ‚Caretta caretta'nın 100'den fazla yumurtayı sıcak kuma gömüşünü izledi. Hayvan bunun için yuvayı adeta bir mühendis gibi yapmıştı! June filmde gözlerinde yaşlarla, o andan itibaren başka bir insan olduğunu anlatıyor. Hayatında bir dönüm noktası. Kısa bir süre sonra plaja inşaat yapılacağını öğrenince harekete geçti. 1980'li yılların sonunda Kaptan June, dünyanın dört bir yanından doğa koruyucuları ve Dalyan'ın duyarlı insanları, medyanın da desteğiyle, başlamış olan inşaat projesinin gerçekleşmesini engelledi. Bugün plaj geceleri kapalı; böylece kaplumbağalar yumurtalarını rahatsız edilmeden bırakabiliyor. Dört kilometreden uzun plajın yalnızca iki ucunda birer küçük kafe var.
Durdurulan yalnızca otel inşaatı değildi. Turizm başlayınca yöre halkının plajdaki kulübelerinin de yıkılması gerekti. June 10 km uzaklıktaki Dalyan'a taşındı ve orada küçük bir ev satın aldı. Plaj kulübesini de yanında götürüp bahçesine kurdu. Ancak birkaç yıl önce kulübe plaja geri döndü ve Kaptan June'un hikâyesinin anlatıldığı, güncel sorunlar hakkında bilgi verilen bir tür müze hâline geldi. Çekimlerimiz sırasında ziyaretçiler doğa koruyucusuyla orada düzenli olarak bizzat karşılaşabiliyordu.
June ayrıca 2011'de deniz kaplumbağalarının doğal yaşam alanını korumayı ve onları turizmin etkilerinden korumayı amaçlayan bir vakıf kurdu. Çünkü her yıl daha fazla turist, çoğunlukla yalnızca bir günlüğüne, sözde el değmemiş doğayı görmek için plaja geliyor. ‚Kaplumbağa plajına' tur düzenleyen teknelerin sayısı sürekli arttı. Kaptan June'un vakfı artık tüm kaptanlara, kaplumbağaların yaralanmaması için tekne pervanelerine bir tür koruma kafesi takmayı öneriyor.
Barbara Trottnow 1991'de ilk kez Dalyan'a geldiğinde, İztuzu Plajı'nda karşılaştığı ilk kişi June Haimoff'tu. O zamanlar plajda hâlâ bir inşaat çukurunun kalıntıları görülüyordu. 600 yataklı bir otel planlanmıştı; Alman kalkınma yardımı fonlarıyla desteklenen bir Türk-Alman inşaat projesi. Otel yapılmadı, ama plaj bir daha asla eskisi kadar el değmemiş olamadı. İnşaat çukuru doldurularak bugün otopark olarak kullanılıyor.
June Haimoff’a göre koruma önlemleri yeterli değil. Ona göre plajda artık çok fazla şezlong ve güneş şemsiyesi var ve bunlar kaplumbağaların yumurta bırakabileceği alanı daraltıyor. June’u en çok öfkelendiren ise kaplumbağaların turistlere yakından gösterilmek için beslendiği tekne turları. Filmde, plajın ve tüm yörenin neden hızla çok para kazanılan bir yer değil, ekoturizm için bir hedef olması gerektiğini etkileyici biçimde anlatıyor.